Ćwiczenia wykorzystywane w pracy nad integracją sensoryczną
Poranny pośpiech, hałas w przedszkolu, metka w ubraniu czy konieczność szybkiej zmiany aktywności mogą być dla jednego dziecka w całości zwyczajne, a dla innego stanowić wyraźne obciążenie. Właśnie w takich codziennych sytuacjach można zauważyć zachowania powiązane ze sposobem odbierania i przetwarzania bodźców. Integracja sensoryczna opisuje proces, w którym informacje docierające z różnorakich układów zmysłowych są porządkowane i wykorzystywane do dobrego reagowania.
Nie chodzi wyłącznie o wzrok, słuch czy dotyk. Znaczenie mają również informacje dotyczące równowagi, ruchu oraz położenia swojego ciała. Ich właściwe połączenie jest potrzebne w trakcie na pozór łatwych czynności, takich jak siedzenie przy stole, przechodzenie po schodach, zapinanie guzików, wykorzystywanie z przyborów czy uczestniczenie w zabawie ruchowej.
W obserwacji dziecka w szczególności istotne są sytuacje, które regularnie się powtarzają. Jedno dziecko może zasłaniać uszy przy głośnych dźwiękach, inne może mieć trudność z tolerowaniem określonych ubrań albo niechętnie dotykać niektórych materiałów. Zdarza się też odwrotna reakcja: potrzeba częstego biegania, kręcenia się, podskakiwania albo mocnego nacisku na przedmioty. Nierzadko takie zachowania są proste do zauważenia, ale w innych przypadkach pojawiają się tylko w określonych ustaleniach. Warto wówczas zwrócić uwagę na porę dnia, poziom zmęczenia, liczbę osób w sąsiedztwie i rodzaj wykonywanego zadania. Te elementy mogą posiadać znaczenie, ponieważ reakcja na ten sam bodziec nie zawsze wygląda podobnie. Sama niechęć do hałasu, ruchu czy dokładnie określonej faktury nie jest także wystarczającą fundamentem do stwierdzenia określonej trudności.
W praktyce pomocne jest patrzenie na zachowanie szerzej niż jedynie przez pryzmat pojedynczej reakcji. Jeżeli już dziecko na prawdę bardzo często wstaje podczas zajęć, warto sprawdzić, czy problem pojawia się także podczas zabawy, posiłku lub rozmowy, czy może tyczy się tylko długiego siedzenia. Dokładnie tak samo przy trudnościach z czynnościami manualnymi znaczenie ma to, czy występują one jedynie przy pisaniu, czy również w trakcie budowania z klocków, wycinania i zapinania odzieży. Takie porównania pozwalają dostrzec powtarzalne schematy. W ocenie funkcjonowania bierze się pod uwagę także wiek a także ogólny odcinek rozwoju. Zachowanie typowe dla młodszego dziecka może posiadać w całości inne znaczenie u starszego, dlatego interpretowanie pojedynczych objawów bez szerszego kontekstu może prowadzić do błędnych wniosków.
Podejście powiązane z integracją sensoryczną może obejmować obserwację reakcji dziecka na różnorakie rodzaje bodźców oraz analizę tego, jak wpływają one na wykonywanie codziennych obowiązków. Wyselekcjonowanie aktywności nie powinien być przypadkowy. To, co dla jednego dziecka jest neutralnym doświadczeniem, dla innego może oznaczać nadmiar wrażeń lub wymagać dużego wysiłku. Znaczenie ma także stopniowanie trudności i uwzględnianie aktualnego stanu dziecka, ponieważ jego możliwości mogą modyfikować się w zależności od zmęczenia czy sytuacji. W zwyczajnym życiu można więc przede wszystkim obserwować zależności między bodźcem, reakcją i konsekwencją dla konkretnej czynności. Takie informacje są bardziej użyteczne niż samo przypisywanie zachowania do jednej kategorii, ponieważ pozwalają dokładniej opisać, w jakich ustaleniach pojawia się trudność i czego konkretnie dotyczy.
Warto zobaczyć: terapia integracji sensorycznej łódź.
